Centrum-G

Ongeveer één miljoen moslims in Nederland. Wie zijn zij en wat geloven zij? Wat voor boek is hun koran? Wat staat er zoal in en wie is de Jezus van de koran? Wat betekent de presentie van moslims voor ons als christenen en kerken? Wat zegt de bijbel over onze omgang met hen?

De koran in het nieuws
Gewelddadige gebeurtenissen in naam van de islam hebben de afgelopen jaren gezorgd voor een niet aflatende stroom aan artikelen in kranten en bladen over de islam. Wat hoort tot het wezen van de islam? Wat zegt de koran over geweld, de positie van de vrouw, de hoofddoek, afvalligen (dus ook christenen met een moslimachtergrond), omgang met christenen? Deze vragen, maar ook de vraag naar de historiciteit van de koran en Mohammed, hielden de gemoederen bezig. In Trouw verscheen een serie van 14 artikelen over de koran en het ontstaan van de islam. Islamologen als prof. Luxenberg, Ohlig en Puin plaatsen spectaculaire vraagtekens bij het traditionele verhaal over de begintijd van de islam. Luxenbergs ideeën raakten vooral bekend door een artikel in Newsweek in 2002 waarin hij stelde dat de 72 maagden in het paradijs (soera 44: 54) eigenlijk druiven zijn. Geen maagden dus als beloning, maar (zure) druiven voor de zelfmoordterroristen die nog geen jaar daarvoor de Twintowers neerhaalden. Vanuit wetenschappelijke hoek kwam er voorzichtige kritiek op Luxenbergs onderzoek. Van moslimzijde weinig. Men legt het naast zich neer of reageert met een totale afwijzing zonder er inhoudelijk op in te gaan.

Tijdgebonden
Toch staan zij voor grote vragen, ook los van dit wetenschappelijke onderzoek. Koranexemplaren worden gezien als feilloze kopieën van de oertekst in de hemel, ontheven aan tijd en ruimte. Hoe verenigen moslims dat met het feit dat de koran ingaat op allerlei gebeurtenissen zoals de oorlogen te Badr en Oehoed? De Leidse arabist Aboe Zaid sprak destijds in Egypte over de tijdgebondenheid van koranteksten. Openbaring van 'goddelijke kennis' vindt plaats door het kanaal van de taal in een bepaalde plaats en tijd. Daarin vinden logischerwijze voortdurend veranderingen plaats, zo stelde hij. Om die uitspraken werd hij beschuldigd van afvalligheid.
Steeds opnieuw zullen moslims uitgedaagd worden tot een historisch-kritische benadering van hun heilige boek. Vaak hebben zij gebruikgemaakt van boeken van schriftkritische bijbelwetenschappers (bronnensplitsing, historische onbetrouwbaarheid van plaatsen en gebeurtenissen, innerlijke tegenstrijdigheden) om te bewijzen dat de bijbel vervalst is. Nu worden ze geconfronteerd met wetenschappers die hún boek onder het ontleedmes leggen.

Verschillen
Het karakter van de koran verschilt nogal van de bijbel. Zo centraal als een Persoon (Jezus Christus) staat in het christelijke geloof, zo centraal staat een boek (de koran) in de islam. Mohammed is slechts overbrenger van de goddelijke boodschap in de Arabische taal. Hij gaat, hoe belangrijk hij ook is, schuil achter het boek. In het christelijk geloof ligt dat anders. Alle licht valt op Gods openbaring in Jezus Christus. ‘Het Woord is vlees geworden.’ ‘Nu in het laatst der dagen heeft God tot ons gesproken in de Zoon.’ De bijbel laat ons zien wat Gods weg is met zijn volk Israël en met Jezus Christus in wie het heil zich verbreedt tot de volken.
Moslims vinden het boek van christenen veel te menselijk, te horizontaal. Het gaat om verslagen van evangelisten, brieven van Paulus aan een persoon of aan een gemeente en hij schrijft zelfs ‘niet te vergeten de mantel mee te nemen’. Hoe kan dat nu boek van God zijn? Los daarvan zijn er veel tekstvarianten en allerlei vertalingen van de bijbel. Wat is nu de juiste tekst? Wat is nu het werkelijke woord van God? Daartegenover stellen moslims de volmaakte goddelijke tekst van hun koran met een verticaal openbaringskarakter. Mohammed ontving de tekst van God via de engel Gabriël. Een tekst om te reciteren die perfect overeenkomt met de oertekst in de hemel.

Aansprekend
Er ligt dus een hoge drempel voor moslims om tot een feitelijk lezen van de bijbel te komen. De bijbel is voor hen een meltingpot van goddelijke teksten uit de oorspronkelijk goede boeken van Mozes, David en Jezus, maar kent ook vervalste teksten en toevoegingen. Die originele boeken zouden verloren zijn geraakt en wat christenen nu hebben is onzuiver en dus onbetrouwbaar. Houd het dus maar bij de koran die onvervalst bewaard is gebleven, het boek dat alles bevat wat nodig is te weten en als goed moslim te leven.
Moslims leven nu temidden van christenen, door de koran zelf aangeduid als ‘mensen van het boek’, dus is het alleszins redelijk dat christenen moslims uitdagen om de bijbel te lezen. Wanneer moslims over de vervalsingstheorie heen kunnen stappen, ontdekken zij nogal eens tot hun verrassing hoe aansprekend de bijbel is. Het is een oosters boek dat – voor hen die uit het Midden-Oosten of Noord-Afrika komen - dicht bij hun leefwereld staat. Ook zijn er veel begrippen, namen en verhalen die moslims kennen vanuit de koran en dus herkenning oproepen. De koran lijkt er soms vanuit te gaan dat (bijbel)verhalen bekend zijn. Soms wordt het moslims die de bijbel lezen voor het eerst duidelijk waar het om gaat.


Herman Takken 
stafwerker van Evangelie & Moslims te Amersfoort
terug